Kara za posiadanie narkotyków – ile grozi i kiedy możliwe jest umorzenie?

Zatrzymanie przez Policję w związku z podejrzeniem posiadania narkotyków wywołuje ogromny stres i niepewność. Z perspektywy podejrzanego kara za posiadanie narkotyków często jawi się jako nieuniknione widmo więzienia. Polskie prawo przewiduje jednak kilka odmiennych scenariuszy zakończenia takiej sprawy.

W zależności od jej okoliczności kara za posiadanie narkotyków może oznaczać grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności. W najdrobniejszych sprawach możliwe jest również umorzenie postępowania. O wyniku decydują przede wszystkim ilość i rodzaj substancji, jej przeznaczenie, okoliczności zatrzymania oraz dotychczasowa karalność sprawcy. Znaczenie ma również przyjęta linia obrony.

W skrócie

• Posiadanie w rozumieniu prawnym oznacza nie tylko własność, lecz także faktyczne dysponowanie substancją.
• Kara za posiadanie narkotyków zależy m.in. od ilości zabezpieczonego środka i okoliczności czynu.
• Art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wyróżnia typ podstawowy, posiadanie znacznej ilości oraz wypadek mniejszej wagi.
• W najdrobniejszych sprawach możliwe jest umorzenie postępowania na podstawie art. 62a ustawy.
• Konsekwencje posiadania narkotyków mogą obejmować nie tylko karę, ale również przepadek zabezpieczonych substancji, koszty postępowania oraz inne dolegliwości prawne.

Kiedy prawo uznaje, że posiadasz narkotyki?

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii penalizuje posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych. W języku prawnym posiadanie nie musi oznaczać prawa własności. Wystarczające może być faktyczne władanie substancją i możliwość dysponowania nią.

Przestępstwem może być zatem przechowywanie narkotyku w kieszeni, plecaku, mieszkaniu albo skrytce samochodowej. Odpowiedzialność nie jest wyłączona tylko dlatego, że substancja należała do innej osoby albo miała zostać niezwłocznie zażyta.

W postanowieniu z 27 marca 2013 r., sygn. akt III KK 423/12, Sąd Najwyższy wskazał, że dla odpowiedzialności z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie ma znaczenia, iż część posiadanej substancji sprawca zużył na własne potrzeby. Karalne jest bowiem władanie środkiem odurzającym także w związku z jego użyciem lub zamiarem użycia.

Jednocześnie odpowiedzialność karna wymaga, aby zabezpieczona ilość umożliwiała użycie substancji w dawce zdolnej wywołać efekt charakterystyczny dla danego środka. Jeżeli w pustym woreczku lub lufce znajdują się jedynie śladowe pozostałości narkotyku, których ilość nie wystarcza do odurzenia, takie zachowanie może nie zostać uznane za przestępstwo posiadania narkotyków. 

Sprawy dotyczące posiadania są jednym z rodzajów przestępstw narkotykowych, które mogą obejmować również m.in. udzielanie, handel, wytwarzanie lub uprawę środków zabronionych.

Kara za posiadanie narkotyków – wymiar kary z art. 62

Aby prawidłowo ocenić wymiar kary z art. 62, należy ustalić, z którym typem przestępstwa mamy do czynienia. Ustawa przewiduje trzy podstawowe warianty odpowiedzialności.

Jak wynika z powyższego zestawienia, kara za posiadanie narkotyków może przybrać bardzo różną postać. Sama informacja o liczbie zabezpieczonych gramów nie pozwala jeszcze przesądzić o wyniku postępowania. Konieczna jest również analiza rodzaju i czystości substancji oraz liczby możliwych do uzyskania porcji. 

Wypadek mniejszej wagi jako szansa na łagodniejszą karę

W sprawach mniejszego kalibru istotnym kierunkiem obrony może być dążenie do zakwalifikowania czynu jako wypadku mniejszej wagi z art. 62 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Wypadek mniejszej wagi zachodzi wówczas, gdy całokształt okoliczności czynu wskazuje na niższy niż typowy stopień społecznej szkodliwości. Nie decyduje o tym wyłącznie ilość narkotyku. Sąd powinien uwzględnić także jego rodzaj, przeznaczenie, sposób działania sprawcy oraz okoliczności wejścia w posiadanie substancji.

Zakwalifikowanie czynu jako wypadku mniejszej wagi nie następuje automatycznie. Wymaga przedstawienia argumentów i dowodów wskazujących, że konkretna sprawa różni się na korzyść sprawcy od typowych przypadków posiadania narkotyków.

Znaczenie mogą mieć w szczególności:

• niewielka ilość narkotyku;
• przeznaczenie go wyłącznie na własny użytek;
• incydentalny charakter zdarzenia;
• brak związku z udzielaniem narkotyków innym osobom;
• zachowanie podejrzanego po zatrzymaniu;
• jego dotychczasowy sposób życia.

Brak wcześniejszej karalności może przemawiać na korzyść podejrzanego, ale sam w sobie nie przesądza o przyjęciu wypadku mniejszej wagi.

W tym wariancie kara za posiadanie narkotyków może zostać ograniczona do grzywny albo kary ograniczenia wolności, np. obowiązku wykonywania prac społecznych. Pozbawienie wolności nadal pozostaje prawnie dopuszczalne, ale nie jest jedyną możliwą sankcją.

Co oznacza znaczna ilość narkotyków?

Ustawa nie określa sztywnych progów wagowych, po których przekroczeniu automatycznie należy przyjąć posiadanie znacznej ilości narkotyków. Ocena ta zależy m.in. od rodzaju środka, jego właściwości oraz liczby możliwych do uzyskania porcji.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że znaczna ilość powinna wystarczać do jednorazowego odurzenia co najmniej kilkudziesięciu osób. Stanowisko takie zostało przedstawione m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 7 maja 2013 r., sygn. akt III KK 25/13.

Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie wystarczy proste przeliczenie gramów na liczbę porcji. Istotne mogą być również stężenie substancji czynnej, jakość zabezpieczonego materiału oraz ustalenia opinii biegłego.

W przypadku uznania, że sprawca posiadał znaczną ilość, kara za posiadanie narkotyków wynosi od roku do 10 lat pozbawienia wolności. Nie należy natomiast automatycznie utożsamiać posiadania znacznej ilości z zamiarem wprowadzenia narkotyków do obrotu. Taki zarzut wymaga dodatkowych ustaleń i dowodów dotyczących zamiaru sprawcy.

W poważniejszych sprawach dotyczących znacznej ilości substancji może pojawić się również wniosek o zastosowanie tymczasowego aresztowania w sprawie narkotykowej.

Jak rodzaj substancji wpływa na grożące kary za narkotyki?

Przepisy art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie przewidują odmiennych ustawowych granic kary zależnie od tego, czy przedmiotem posiadania była marihuana, amfetamina, kokaina albo heroina. Formalnie grożące kary za narkotyki mieszczą się więc w tych samych granicach określonych w art. 62.

Rodzaj substancji może jednak wpływać na ocenę stopnia społecznej szkodliwości konkretnego czynu, a w konsekwencji i na  wymiar kary. Sąd może brać pod uwagę właściwości środka, jego siłę działania, stopień zagrożenia dla zdrowia oraz ilość substancji czynnej.

Nie można natomiast przyjąć, że posiadanie marihuany zawsze stanowi wypadek mniejszej wagi, a posiadanie innej substancji automatycznie wyklucza łagodniejsze potraktowanie. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Więcej o odpowiedzialności za marihuanę piszemy w artykule kary za posiadanie marihuany w Polsce.

Jak uniknąć skazania za posiadanie narkotyków?

Nie każda sprawa o posiadanie narkotyków musi zakończyć się wyrokiem skazującym. W zależności od jej okoliczności możliwe może być umorzenie postępowania na podstawie art. 62a ustawy albo jego warunkowe umorzenie na podstawie art. 66 Kodeksu karnego.

Umorzenie na podstawie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Art. 62a pozwala umorzyć postępowanie dotyczące posiadania narkotyków, jeżeli:

• przedmiotem czynu była nieznaczna ilość środków odurzających lub substancji psychotropowych;
• substancje były przeznaczone wyłącznie na własny użytek sprawcy;
• orzeczenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności czynu oraz stopień jego społecznej szkodliwości.

Ustawa nie określa, ile dokładnie gramów stanowi „nieznaczną ilość”. Nie można więc przyjąć uniwersalnej zasady, że zawsze są to jedna albo dwie porcje. W praktyce chodzi przede wszystkim o niewielką ilość narkotyku przeznaczoną wyłącznie dla osoby, przy której została znaleziona. Nie ma jednak jednej wartości, która w każdej sprawie gwarantowałaby umorzenie postępowania. 

Umorzenie może nastąpić jeszcze przed wydaniem postanowienia o wszczęciu dochodzenia lub śledztwa, na etapie postępowania przygotowawczego albo przed sądem. Zastosowanie art. 62a oznacza, że kara za posiadanie narkotyków nie zostaje wymierzona, a sprawca nie zostaje skazany.

Warunkowe umorzenie postępowania

Innym rozwiązaniem może być warunkowe umorzenie postępowania na podstawie art. 66 Kodeksu karnego. Instytucję tę można rozważyć m.in. wtedy, gdy:

• wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne;
• okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości;
• sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne;
• jego postawa, właściwości i warunki osobiste uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał prawa.

W tym czasie sprawca powinien przestrzegać prawa i wykonywać obowiązki nałożone przez sąd, np. informować kuratora o przebiegu próby, podjąć terapię albo powstrzymywać się od używania narkotyków. Jeżeli okres próby przebiegnie prawidłowo, postępowanie nie zostanie podjęte, a sprawa zakończy się bez wyroku skazującego. 

Warunkowe umorzenie nie jest wyrokiem skazującym, dlatego osoba, wobec której je zastosowano, zachowuje status osoby niekaranej. Informacja o takim postępowaniu trafia jednak do Krajowego Rejestru Karnego.

Leczenie osób uzależnionych

Wobec sprawców uzależnionych albo używających szkodliwie substancji psychoaktywnych zastosowanie mogą znaleźć również szczególne rozwiązania przewidziane w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii.

W zależności od etapu i okoliczności postępowania możliwe może być podjęcie leczenia, rehabilitacji lub udziału w programie terapeutycznym. Ukończenie terapii może mieć istotne znaczenie przy podejmowaniu decyzji o dalszym prowadzeniu sprawy lub sposobie jej zakończenia.

W takim przypadku prokurator może zawiesić postępowanie do czasu zakończenia terapii. Następnie, biorąc pod uwagę jej przebieg i rezultaty, podejmuje decyzję, czy prowadzić sprawę dalej, czy wystąpić do sądu z wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania. Co istotne, przy zastosowaniu tego rozwiązania wcześniejsza karalność sprawcy nie wyklucza warunkowego umorzenia. Podobne rozwiązanie może zostać zastosowane również wtedy, gdy sprawa trafiła już do sądu 

Nie oznacza to więc, że samo rozpoczęcie terapii automatycznie prowadzi do umorzenia postępowania. 

Konsekwencje posiadania narkotyków – nie tylko kara

Konsekwencje posiadania narkotyków nie ograniczają się do samej kary.  Postępowanie karne może wpływać również na życie zawodowe, sytuację rodzinną oraz możliwość wykonywania niektórych zawodów lub uzyskania określonych uprawnień.

Do możliwych następstw należą:

• zatrzymanie i przesłuchanie w charakterze podejrzanego;
• przeszukanie osoby, mieszkania albo pojazdu;
• zabezpieczenie telefonu lub innych przedmiotów;
• zastosowanie środków zapobiegawczych typu dozór policji, poręczenie majątkowe itp.; 
• przepadek zabezpieczonych substancji;
• obowiązek poniesienia kosztów sądowych;
• możliwość orzeczenia dodatkowych środków finansowych przewidzianych ustawą;
• wpis w Krajowym Rejestrze Karnym w przypadku prawomocnego skazania.

Sąd orzeka przede wszystkim przepadek środka odurzającego lub substancji psychotropowej będącej przedmiotem czynu. 

W razie skazania za posiadanie narkotyków w typie podstawowym albo za posiadanie znacznej ilości narkotyków sąd obowiązkowo orzeka również świadczenie pieniężne w wysokości od 1 000 zł do 60 000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Niezależnie od tego sąd może orzec nawiązkę w wysokości do 50 000 zł na cele związane z zapobieganiem i zwalczaniem narkomanii. Nawiązka nie ma charakteru obowiązkowego, a wobec osoby uzależnionej skazanej za posiadanie narkotyków w typie podstawowym nie może zostać orzeczona. 

W praktyce konsekwencje posiadania narkotyków mogą być więc odczuwalne długo po zakończeniu sprawy, zwłaszcza gdy skazanie wpływa na zatrudnienie, działalność zawodową albo sytuację rodzinną podejrzanego.

Dlaczego pierwsze godziny po zatrzymaniu są tak ważne?

Pierwsze wyjaśnienia składane bezpośrednio po zatrzymaniu mogą istotnie wpłynąć na dalszy przebieg postępowania. Osoba przesłuchiwana w stresie może nieświadomie przekazać informacje, które doprowadzą do rozszerzenia zarzutów.

Przykładowo stwierdzenie, że część narkotyku miała zostać przekazana albo udostępniona innej osobie, może skutkować analizowaniem sprawy również pod kątem przestępstwa udzielania środka odurzającego lub substancji psychotropowej. Jest to odrębny czyn zabroniony, którego nie należy utożsamiać ze zwykłym posiadaniem.

Podejrzany ma prawo:

• odmówić składania wyjaśnień;
• odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania;
• skorzystać z pomocy obrońcy;
• żądać umożliwienia kontaktu z adwokatem;
• zapoznać się z treścią przedstawionego zarzutu.

Przed złożeniem szczegółowych wyjaśnień warto ustalić, jaka ilość i rodzaj substancji zostały zabezpieczone, jakie dowody zgromadziła Policja oraz jaka kwalifikacja prawna jest rozważana. Jeżeli do zatrzymania doszło lokalnie, więcej informacji o pierwszych czynnościach i prawach osoby zatrzymanej znajdziesz w naszym poradniku o tym, co zrobić po zatrzymaniu w Jeleniej Górze.

Odpowiednio wczesna pomoc obrońcy pozwala ocenić, czy kara za posiadanie narkotyków rzeczywiście grozi w danej sprawie, a także czy istnieją podstawy do zakwestionowania zarzutu, przyjęcia wypadku mniejszej wagi albo umorzenia postępowania.

Podsumowanie

• Kara za posiadanie narkotyków może wynosić od grzywny do 10 lat pozbawienia wolności.
• Konsekwencje posiadania narkotyków zależą od ilości i rodzaju substancji, celu jej posiadania, okoliczności zatrzymania oraz przyjętej kwalifikacji prawnej.
• Nieznaczna ilość narkotyku przeznaczona na własny użytek może uzasadniać umorzenie postępowania.
• Brak wcześniejszej karalności może otworzyć drogę do warunkowego umorzenia postępowania, jeżeli spełnione są także pozostałe przesłanki.
• Kontakt z adwokatem bezpośrednio po zatrzymaniu pozwala uniknąć pochopnych decyzji i odpowiednio zabezpieczyć interesy podejrzanego.

Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. To, jaka kara za posiadanie narkotyków może zostać orzeczona i czy możliwe jest uniknięcie skazania, zależy od konkretnych okoliczności oraz zgromadzonych dowodów.

Jeżeli Ty albo bliska Ci osoba mierzycie się z zarzutem posiadania narkotyków, warto skonsultować sprawę przed złożeniem szczegółowych wyjaśnień. Kancelaria Adwokacka Lidia Kunicka zapewnia pomoc obrońcy na terenie Wrocławia, Jeleniej Góry i całego Dolnego Śląska, a także prowadzi konsultacje prawne online.